Koarktasyona aortayê çi ye? Koarktasyona aortayê tengbûna di beşeke diyar a aortayê de ye, ku ew damara ji dil derdikeve û xwîna bi oksîjenê dewlemend bo laş dibe. Ji ber vê tengbûnê dibe ku dil neçar bimîne ji normalê zêdetir bixebite da ku xwînê bigihîne laş. Bi taybetî di rewşên giran de dibe ku xwîna têr negihîje beşên jêrîn ên laş. Koarktasyona aortayê yek ji nexweşiyên dil û damaran ên zikmakî ye. Dema ku rewşên sivik dikarin demeke dirêj nîşan nedin, tengbûnên giran dikarin di serdema nûzayan de jiyanê bixin xeterê. Koarktasyona aortayê çima çêdibe? Koarktasyona aortayê kêmasiyeke avahiyê ye ku di dema pêşketina damarên pitikê de di zikê diya wî de çêdibe. Sedema rast a nexweşiyê her dem nayê zanîn. Dibe ku bi hin rewşên genetîkî û anomalîyên dil ên zikmakî yên din re were dîtin. Bi taybetî anomalîyên valvên dil, wekî valva aortayê ya bîkuspîd, dikarin bi koarktasyona aortayê re hevalbend bin. Nîşanên koarktasyona aortayê di zarokan de çi ne? Nîşan li gorî asta tengbûna aortayê û temenê zarokê dikarin biguherin. Di nûzayan û pitikan de: - Nefesgirtina bilez û zehmetiya nefesê - Westîn di dema xwarinê de - Xwêdana zêde - Zerbûn û bêhêzî - Sarbûna lingan - Nebzên qulika zikê yên lawaz - Di rewşên giran de tengasiya gera xwînê û şok Di zarokên mezintir de: - Tansiyona bilind - Serêş - Zû westîn - Êşa lingan di dema werzîşê de - Bêhêziya di lingan de - Êşa sîngê an tengenefesî Di hin zarokan de nexweşî dikare di muayeneyeke birêkûpêk de bi dîtina tansiyona bilind di milan de û tansiyona nizm di lingan de were fêmkirin. Koarktasyona aortayê çawa tê teşxîskirin? Di teşxîsa koarktasyona aortayê de muayeneya fîzîkî û rêbazên wênekêşiyê yên ku pisporekî kardiyolojiya zarokan dike têne bikaranîn. 1. Muayeneya fîzîkî û pîvandina tansiyonê Cudahiya tansiyonê ya di navbera milan û lingan de tê nirxandin. Nebzên qulika zikê yên lawaz dikarin vedîtineke girîng bin. 2. Ekokardiyografî (EKO) Avahiya dil, tengbûna aortayê û rewşa herikîna xwînê bi alîkariya ultrasesê têne lêkolînkirin. 3. Tomografiya dil (angîo-BT) Dikare ji bo wênekêşiya berfireh a avahiya anatomîk a aortayê û cihê tengbûnê were bikaranîn. 4. Rezonansa magnetîkî (angîo-MR) Bi taybetî di zarokên mezintir de û di şopandina demdirêj de dibe alîkar ku aorta bê nirxandin. 5. Kateterîzasyona dil Dema pêwîst be dikare ji bo nirxandina cudahiya zextê ya di nav damarê de û sepandina dermankirinê di heman danişînê de were bikaranîn. Koarktasyona aortayê di kîjan rewşan de dermankirinê hewce dike? Biryara dermankirinê li gorî giraniya tengbûnê û bandorên wê yên li ser gera xwînê tê diyarkirin. Bi taybetî di rewşên jêrîn de dibe ku destwerdan pêwîst be: - Hebûna tengbûneke giran di aortayê de - Hebûna cudahiyeke diyar a tansiyonê di navbera milan û lingan de - Pêşketina tansiyona bilind - Çêbûna barê zextê li ser ventrîkula çep a dil - Dîtina nîşanên têrnebûna dil - Negihîştina xwîna têr bo beşên jêrîn ên laş Di nûzayên bi koarktasyona giran de dibe ku dermankirineke lezgîn pêwîst be. Rêbazên dermankirina koarktasyona aortayê çi ne? Di koarktasyona aortayê de armanca bingehîn ew e ku bi berfirehkirina beşa damarê ya teng gera xwînê başbibe. Rêbaza dermankirinê li gorî temen û kêşa zarokê, taybetmendiyên anatomîk ên tengbûnê û rewşa tenduristiyê ya giştî tê diyarkirin. 1. Dermankirina emeliyatî Bi taybetî di nûzayan, pitikên biçûk û zarokên bi hin taybetmendiyên anatomîk de dibe ku dermankirina emeliyatî were tercîhkirin. Di dema emeliyatê de beşa damarê ya teng dikare were rakirin û dawiyên damarê yên saxlem bi hev ve bêne girêdan. Di hin nexweşan de dibe ku aorta ji nû ve were avakirin an berfireh kirin. Hilbijartina rêbaza emeliyatî li gorî dirêjahiya tengbûnê û anomalîyên dil ên hevalbend tê kirin. 2. Angîoplastiya bi balonê Di vê rêbazê de bi alîkariya kateterekî ku ji damara qulika zikê ve tê pêşxistin balonek taybet di devera aortayê ya teng de tê danîn. Bi şiştina balonê damar tê berfirehkirin û armanc başkirina herikîna xwînê ye. Angîoplastiya bi balonê bi taybetî di hin zarokên ku piştî emeliyatê tengbûna nû pê dikeve de dikare were bikaranîn. 3. Danîna stentê Di zarokên bi mezinahiya guncaw û di xortan de dikare stent di beşa aortayê ya teng de were danîn. Stent dîwarê damarê piştgirî dike û dibe alîkar ku vebûn bê parastin. Lê belê ji ber pêvajoya mezinbûna zarokan dibe ku danîna stentê ji bo her komeke temenî guncaw nebe. Di demên paşîn de dibe ku stent dîsa were berfirehkirin. Gelo emeliyata koarktasyona aortayê xeternak e? Emeliyata koarktasyona aortayê emeliyateke damarî ya girîng e ku ji aliyê tîmên emeliyata dil a zarokan ên bi ezmûn ve tê kirin. Xetereyên emeliyatî li gorî temenê zarokê, giraniya nexweşiyê û pirsgirêkên dil ên hevalbend diguherin. Di nav tengasiyên gengaz de xwînrêjî, enfeksiyon, tengbûna nû di devera damarê de, berfirehbûna dîwarê damarê û di rewşên kêm de pirsgirêkên têkildarî gera xwînê ya nervan an gihayê stûnê hene. Îro bi saya teknîkên emeliyatî yên pêşketî di gelek zarokan de encamên serkeftî tên bidestxistin. Pêvajoya başbûnê piştî dermankirina koarktasyona aortayê Piştî dermankirinê tansiyona zarokan, fonksiyonên dil û herikîna xwînê ya di aortayê de bi birêkûpêkî têne nirxandin. Di pêvajoya başbûnê de: - Tansiyona milan û lingan tê pîvandin. - Fonksiyonên dil têne kontrolkirin. - Herikîna xwînê ya di aortayê de tê şopandin. - Dema pêwîst be dermanên tansiyonê têne bikaranîn. - Mezinbûn û pêşketina zarokê tê şopandin. Piştî dermankirina emeliyatî an bi kateterê dema başbûnê li gorî rêbaza hatî sepandin dikare biguhere. Gelo zarok piştî dermankirina koarktasyona aortayê dikarin bi normalî bijîn? Piştî dermankirina serkeftî gelek zarok dikarin mezinbûn û pêşketineke normal nîşan bidin. Zarok dikarin jiyana dibistanê bidomînin û li gorî nirxandina pisporê beşdarî çalakiyên fîzîkî bibin. Lê belê piştî dermankirinê di hin nexweşan de dibe ku tansiyona bilind bidome an di salên paşîn de tengbûna nû ya damarê pêş bikeve. Ji ber vê yekê heke dermankirin serkeftî be jî şopandina kardiyolojîk a heta dawiya jiyanê girîng e. Teşxîsa zû çima girîng e? Dema koarktasyona aortayê di serdema zû de neyê tespîtkirin, dikare bibe sedema barê zextê yê giran li ser dil û tengasiyên gera xwînê. Bi taybetî di nûzayan de dîtina tengbûna aortayê ya giran di wextê xwe de dikare jiyan xilas bike. Bi saya teşxîsa zû rêbaza dermankirinê ya guncaw tê diyarkirin û dibe alîkar ku tengasiyên ku dikarin di dil û organên din de çêbibin werin asteng kirin. Ji bîr nekin: Koarktasyona aortayê nexweşiyeke dil a zikmakî ya giran e ku bi teşxîsa zû û dermankirina guncaw dikare were kontrolkirin. Destwerdana di wextê xwe de û şopandina birêkûpêk a heta dawiya jiyanê ji bo ku zarok jiyaneke tendurist û çalak bijîn girîngiyeke mezin heye.